Analizy rynkowe IERiGZ PIB pomocne w decyzjach przy zawieraniu transakcji na rynku futures
Artykuł
Strefa wiedzy
Rynek rolny

Analizy rynkowe IERiGZ PIB pomocne w decyzjach przy zawieraniu transakcji na rynku futures

Udostępnij
Autor artykułu
Prof. dr hab. Włodzimierz Rembisz
Dr Wiesław Łopaciuk
Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej

Każdy uczestnik rynku pochodnych futures , zarówno zabezpieczający się przed ryzkiem cenowym jak i inwestor który chce zarobić na zmianach cen, powinien korzystać z analiz rynku danego towaru (tu rynku pszenicy i innych zbóż) . Może też korzystać z usług analityka, doradcy bądź wyciągać wnioski sam, maja one skutki decyzyjne. We wszystkich przypadkach komiczna jest pewna znajomość podstaw teoretycznych , praw i prawidłowości ekonomicznych i innych uwarunkowań które leżą u podstaw analiz rynkowych w tym analiz rynku pszenicy i innych zbóż. Do tego rynku odnoszą się poniższe wskazania.

Istotne założenie

Na rynku zbóż kluczowe jest myślenie makro + fundamentalne + logistyczne + finansowe. Analityk czy inwestor musi rozumieć, że ceny zbóż są efektem globalnej podaży i popytu, pogody, polityki, uwarunkowań makroekonomicznych, walutowych oraz kosztów transportu. Polska jest stosunkowo dużym producentem zbóż i dosyć dużym eksporterem, ale wpływ uwarunkowań krajowych na ceny światowe i europejskie jest niewielki. Jednak stosunkowo duży udział eksportu w całkowitym popycie na zboża powoduje, że ceny na krajowym rynku w perspektywie średnioterminowej (do 12 miesięcy) dążą (lub inaczej: są zależne) od poziomu cen na światowych rynkach, a krótkoterminowe wahania cen mogą być powodowane lokalnymi zmianami relacji popytu i podaży.

Schemat analizy rynku zbóż

  • Czynniki podaży/popytu (rynki zagraniczne i rynek krajowy). Najważniejsze dane (USDA, FAO, GUS, Eurostat, KE, MRiRW, organizacje branżowe, serwisy komercyjne):
    • Produkcja/podaż: areał zasiewów (postęp siewów), plony, warunki pogodowe (susza, powódź, mróz), faza wegetacji, postęp żniw.
      • Kluczowe regiony zagraniczne: USA (Corn Belt), UE (Francja, Niemcy, Polska), Rosja, Ukraina, Kazachstan, Brazylia, Argentyna, Australia, Kanada.
      • Zasada: zmiana prognoz plonów – zmiana oczekiwań uczestników rynku – natychmiastowa reakcja cen.
    • Popyt:Zużycie zbóż: spożycie, spasanie, zużycie przemysłowe (browarnictwo, gorzelnictwo w tym biopaliwa (bioetanol, biodiesel)
    • Trendy strukturalne: dochody ludności, demografia, urbanizacja, dieta (więcej mięsa = więcej pasz), opłacalność produkcji zwierzęcej.
    • Zapasy:zapasy końcowe (Polska, główni eksporterzy), wskaźnik stocks-to-use ratio (zapasy/zużycie), rezerwy strategiczne państw).
      • Zasada: im niższe zapasy → tym większa zmienność cen.
    • Eksport i import: wielkość eksportu głównych producentów/eksporterów, popyt importerów (Chiny, Afryka Północna, Bliski i Daleki Wschód), przetargi (np. GASC Egipt, Maroko, Arabia Saudyjska i inni więksi importerzy), sankcje, cła, embargo, logistyka (utrudnienia).
      • Zasada: rynki zbóż są globalne – decyzja jednego kraju może zmienić ceny na całym świecie.
    • Czynniki lokalne (np. Polska): kurs PLN, polityka skupu, sytuacja magazynowa, import z Ukrainy, marże przetwórców.
      • Lokalny rynek może zachowywać się inaczej niż globalny.
  • Czynniki makroekonomiczne:
    • Waluty: koniunktura gospodarcza, kursy walutowe USD (najważniejszy czynnik), EUR/USD, PLN/USD
    • Zasada: silny dolar = presja spadkowa na ceny zbóż.
    • Inflacja i stopy procentowe: polityka FED, ECB, koszt kapitału, atrakcyjność surowców jako hedgingu.
    • Ceny energii: ropa, gaz, prąd, wpływ na koszty nawozów i transportu.
    • Zasada: droga energia = droższa produkcja rolna = wzrost kosztów transportu, standaryzacji.
  • Czynniki geopolityczne
    • Wojny i konflikty: Ukraina / Rosja, Bliski Wschód, Tajwan napięcia handlowe USA–Chiny, UE–USA.
    • Polityka rolna: dopłaty, limity eksportowe, regulacje UE (Green Deal), zakazy eksportu i inne ograniczania (np. Indie, Rosja).
    • zasada: rynek zbóż jest jednym z najbardziej „politycznych” rynków surowcowych.
  • Logistyka i infrastruktura:
    • Transport: przepustowość portów, fracht morski (Baltic Dry Index, główne morskie szlaki handlowe), kolej, drogi, rzeki.
    • Wąskie gardła: blokady portów, strajki, problemy magazynowe, problemy z transportem rzecznym.
    • Zasada: nawet przy dużej produkcji ceny mogą rosnąć, jeśli zboże nie może być wyeksportowane.
  • Informacja – dane rynkowe (kluczowe raporty, analizy)

Najważniejsze raporty:

  • USDA: WASDE (najważniejszy raport globalny), Situation and Outlook, Crop Progress, Grain Stocks, Prospective Plantings.
  • UE: MARS Bulletin, opracowania KE, Strategie Grains.
  • Globalne: FAO, IGC (International Grains Council).
  • Krajowe: Szacunki i prognozy GUS, szacunki i prognozy IERiGŻ (raporty rynkowe), Raporty MRIRW, opracowania organizacji branżowych, komercyjne serwisy informacyjne.

Profesjonalni traderzy reagują w bardzo krótkim czasie (kilka sekund) po publikacji.

Analiza finansowa i rynkowa

  • Futures i inne instrumenty pochodne: kontrakty: CBOT (Chicago), MATIF (Paryż), struktura rynku: contango / backwardation.
  • Pozycjonowanie rynku: COT Report (Commitments of Traders) – hedgers, speculators, fundusze inwestycyjne.

Zasada: gdy fundusze są ekstremalnie long/short → ryzyko korekty.

Psychologia rynku

  • Narracje rynkowe: „globalny niedobór zbóż”, „rekordowe zbiory”, „katastrofa klimatyczna”, „szok podażowy/popytowy, wojna, krach”, korekty prognoz.

Zasada: rynek reaguje na oczekiwania, nie tylko na fakty.

Minimalny „dashboard” analityka zbóż – 10 kluczowych zmiennych:

  • Pogoda w głównych regionach
  • Prognozy plonów
  • Zapasy globalne
  • Eksport Rosji/Ukrainy
  • Popyt Chin
  • Kurs USD
  • Ceny energii i nawozów
  • Pozycjonowanie funduszy (COT)
  • Logistyka i fracht
  • Polityka i konflikty

Raporty rynkowe IERiGŻ-PIB

  • Metodologia opracowywania analiz rynkowych prowadzonych przez Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – Państwowy Instytut Badawczy (IERiGŻ-PIB) opiera się na ramach opracowanych przez Economic Research Service Departamentu Rolnictwa USA.
    Zgodnie z tym podejściem kluczowym zagadnieniem jest przygotowanie prognozy (outlook) na podstawie oceny bieżącej sytuacji (fundamentów rynkowych), w oparciu o najlepsze dostępne, wiarygodne źródła informacji oraz wiedzę ekspertów.
    Raporty przygotowywane są na podstawie różnych źródeł informacji, zarówno publicznie dostępnych, jak i komercyjnych. Najważniejsze z nich to:
    • Statystyki rolnicze – GUS
    • Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi (ZSRIR)
    • Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa
    • Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
    • Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych
    • Ministerstwo Finansów
    • Polski FSDN
    • Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowe PIB
    • Organizacje branżowe
    • Eksperci, uczestnicy rynku
    • Komercyjne serwisy informacyjne (IGC, Strategie Grains, Reuters, Agra Europe itd.)
    • Źródła zagraniczne (USDA, ZMP, FAO, KE itd.)
  • Struktura raportów obejmuje: ocenę bieżącej sytuacji rynkowej (ocena fundamentów rynku krajowego i rynków światowych, sytuację makroekonomiczna, podaż, popyt krajowy i eksportowy, regulacje polityki rolnej, ceny), bilans rynku, prognozę fundamentów rynkowych i cen.

ANALIZA RYNKU ZBÓŻ – stan i perspektywy

Raport publikowany jest dwa razy w roku: wiosną (maj/czerwiec) i jesienią (październik). Wydanie wiosenne zawiera prognozę nadchodzących zbiorów, natomiast jesienne – bardziej szczegółową ocenę trwającego sezonu.

Składowe raportu:

  • Tło makroekonomiczne: wzrost PKB, strukturę popytu, sytuację gospodarstw domowych, produkcję w sektorach gospodarki, • handel zagraniczny, trendy cenowe
  • Sytuacja i prognozy na rynkach międzynarodowych obejmują: bilanse światowe zbóż (produkcja światowa i w podziale na eksporterów i importerów, ceny, regulacje), sytuację rynkową w głównych krajach eksportujących i importujących, handel międzynarodowy (główni eksporterzy i importerzy, regiony), ceny w obrocie międzynarodowym w podziale na główne rynki.
  • Sytuacja i prognozy na rynku krajowym obejmują analizę podaży i popytu, w tym: podaż krajową zbóż (plony, areał, zbiory, zapasy początkowe), zużycie krajowe (spasanie, spożycie, zużycie przemysłowe, ubytki i straty, wysiew, przetwórstwo konsumpcyjne i paszowe), 3. Handel zagraniczny (import, eksport), zapasy końcowe, regulacje rynkowe, ceny zbóż (prognoza).

Jak czytać/interpretować raporty rynkowe?

Schemat interpretacji raportu:

  • Diagnoza sytuacji rynkowej: co się wydarzyło?
  • Czynniki zmian: dlaczego?
  • Implikacje rynkowe: jakie skutki?
  • Perspektywy: co może się wydarzyć?
  • Ryzyka: co może zmienić prognozę?

Metody analizy raportów IERiGŻ

  • Analiza trendów: identyfikacja trendów cenowych, dynamika r/r, m/m
  • Analiza bilansu: kluczowe pytania: Czy bilans jest napięty czy luźny? Czy zapasy rosną czy maleją? Jak zmienia się relacja produkcja/popyt?
  • Analiza relacji cenowych np.: pszenica vs kukurydza, zboża vs rzepak, ceny krajowe vs światowe

Ważne: relacje cenowe często sygnalizują zmianę trendu szybciej niż same ceny.

Analiza narracji raportu: raporty IERiGŻ zawierają nie tylko dane, ale też interpretację.

Uwaga: Analizy i wnioski z nich wyciągane mogą stanowić podstawę do indywidulanych prognoz co do poziomu cen , prognoz subiektywnych i indywidualnych uczestnika rynku, antycypacji które mogą być jego ewentualną wskazówką odnośnie decyzji transakcyjnych i jego odpowiedzialnością a nie autorów analiz rynkowych publikowanych przez IERiGŻ PIB.